Indeksacja ksiąg parafii Dąbrówka Kościelna 1613-1825

 

Zapraszamy wszystkich do udziału w indeksacji ksiąg metrykalnych podlaskiej parafii Dąbrówka Kościelna.
Do opracowania są księgi ochrzczonych, ślubów oraz księgi zmarłych z lat 1613-1825.

Na terenie tej parafii znajdziecie między innymi gniazda rodzin noszących nazwiska: Gierałtowski, Moczydłowski, Mystkowski, Pułaski, Stawierski, Szepietowski, Włostowski, Wojno…

Zgłoszenia do projektu: indeksacja@projektpodlasie.pl
Pro publico bono!

Podlasie Zygmunta Glogera

Zygmunt Gloger „Geografia historyczna ziem dawnej Polski”

Województwo Podlaskie
Właściwe, to jest pierwotne Podlasie było pasem ziemi, długim mil trzydzieści kilka, a szerokim kilka do kilkunastu, ciągnącym się z północy od ziemi pruskiej i jezior: Rajgrodzkiego i Necko (pod dzisiejszym Augustowem), w kierunku południowym aż pod Radzyń i Parczów. Na całej tej długości Podlasie stanowiło wschodnią ścianę Mazowsza i zarazem odgraniczało to Mazowsze od Rusi grodzieńskiej i brzeskiej. Aby się lepiej zorientować w rzeczywistych konturach granic Podlasia i dawnego województwa Podlaskiego z czasów Rzeczypospolitej (które na wszystkich mapach starych i nowych niedokładnie są oznaczone), należy sobie wyobrazić linię, poprowadzoną z Augustowa przez Rajgród, Knyszyn, Suraż, Brańsk, Drohiczyn, Międzyrzec do wsi Gęsi pod Parczewem, a linia ta stanowić będzie oś, przecinającą podłużnie sam środek wąskiej a długiej ziemi podlaskiej.

szlachtaTo przyleganie Podlasia całą jego długością do pogranicza wschodniego Lechitów, czyli Lachów, przemawia bardzo za tem, że nazwa Podlasia nie powstała od lasów, jak nazwa Polesia, ale od Lachów, przy granicy których ciągnęło się Podlasie. Było to zatem pod-lasze, wymawiane w gwarze miejscowego ludu, nieznającego brzmienia sz: podlasie. Nie wypływa z tego bynajmniej, aby krainę podlaską uważać jako nielechicką. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pierwotnie była ona bezludnym pasem lasów, rozgraniczających Mazowsze z Rusią, (takim pasem jakie rozciągały się prawie na wszystkich granicach, czyli rubieżach starej Lechii), przeciętym poprzecznie czterema rzekami: Biebrzą czyli Bobrą, Narwią, Bugiem i Krzą. Skutkiem wzrostu zaludnienia na Mazowszu i Rusi, Podlasie zaczęło się wcześnie zasiedlać. Od południa i wschodu przybywali do puszcz podlaskich Rusini, a od zachodu napływali gromadnie Mazurzy. Tak zaludniła się Rusią okolica Bielska, Kleszczel, Mielnika i Konstantynowa. Ludność mazurska osiadła gęsto okolice dzisiejszego Rajdrodu, Goniądza, Tykocina, Wysokiego mazowieckiego, Ciechanowa, Sterdyni, Sokołowa. Dowodzą tego potężne ziemne grodziska typu mazowieckiego w tej części Podlasia, żalniki lechickie i wielkie mnóstwo wklęsłych kamieni żarnowych, pospolitych na całem Mazowszu, a nie znalezionych dotąd na Litwie i Rusi. Przy północnym krańcu Podlasia, w okolicach dzisiejszego Ełku, Augustowa, Suwałk, leżały gniazdowe siedliska plemienia prusko-litewskiego Jadźwingów.

Gdy testamentem Krzywoustego Polska rozdzielona na księstwa, straciła urok państwowej potęgi i siłę do obrony i opieki nad ludnością swych kresów, gdy Władysław, najstarszy syn Krzywoustego, w wojnie z braćmi przyzwawszy na pomoc książąt Rusi, dał im w nagrodę z dzielnicy mazowieckiej Bolesława Kędzierzawego ziemię Wiską, graniczącą z Podlasiem i Jadźwingami, ośmieliło to Jadźwingów do uczynienia borów podlaskich szlakiem swego koczowiska na południe pomiędzy Ruś i Mazowsze, skąd napadali i łupili żyzną Małopolskę.

Straszliwy najazd Tatarów na Ruś i Polskę w roku 1241, burząc w tych krajach wszelką władzę i obronę, jak już to wyżej powiedzieliśmy, ułatwił jeszcze Litwie i Jadźwingom pole do łupów nad Bugiem, Wieprzem i Wisłą. Jeżeli kronikarze zanotowali, że ludna ziemia Lubelska zaczęła wtedy przemieniać się w pustynię, to cóż dopiero musiało dziać się w mazowieckich okolicach rolniczych, bliżej Prus i Jaćwieży nad Biebrzą, Narwią i Bugiem położonych. O ziemi Wiskiej w Mazowszu nad Biebrzą mamy także wzmiankę, że się wówczas w step zamieniła. A to samo wyludnienie Mazurów nastąpiło i w okolicy dzisiejszego Tykocina, Ciechanowca, Sterdyni, Sokołowa. Dopiero po wyparciu Jadźwingów z Podlasia, w drugiej połowie XIII wieku, przez Bolesława Wstydliwego i Leszka Czarnego, ludność polska, a zwłaszcza drobna szlachta mazowiecka zaczęła (w wieku XIV) powtórnie napływać do bezludnego prawie Podlasia, pomimo, że panowała w tych stronach Litwa z Rusią.

Prawo do Podlasia rościli zarówno Mazowszanie (bo już przed Jadźwingami siedliska swoje w tej ziemi posiadali), jak Krzyżacy z tytułu Jadźwingów (ziemia bowiem wszelkich pogan była im obiecana). Litwa wreszcie, zagarniając pod swe panowanie całą prawie Ruś, nabywała prawa do Podlasia z tytułu osiedlających się w niem od wschodu i południa Rusinów. Tym sposobem Podlasie stało się krajem spornym pomiędzy Litwą i Mazowszem. Papież Inocenty IV przyznał je 1253 roku Bolesławowi Wstydliwemu i Kazimierzowi Kujawskiemu, ale Kazimierz Wielki zrzekł się Bielska, Drohiczyna i Mielnika na rzecz Kiejstuta. Kazimierz Jagiellończyk, nieprzyjazny książętom mazowieckim, dopuścił do wojny o Podlasie i do przyłączenia prawie całego Podlasia do Litwy. Zygmunt I utworzył w Wielkiem księstwie Litewskiem województwo Podlaskie, które potem sejm lubelski (1569 r.) Koronie polskiej powrócił.
Województwo Podlaskie graniczyło na północy z województwem Trockiem i Prusami, która to granica przecinała jezioro Rajgrodzkie, w połowie pruskie. Wschodnia ściana między Podlasiem a województwem Trockiem zaczynała się od Augustowa i biegła na południe z korytem rzeki Nietty do rzeki Biebrzy czyli Bobry, a od Bobry z korytem rzeki Brzozowej koło wsi Jaćwieże i ze strugą Kamionką do wsi Brzozowej-korony, a stąd do miasteczka Wasilkowa i Białegostoku, tak, że Wasilków w województwie Trockiem, a Białystok leżał na Podlasiu. Od rzeki Supraśli pod Wasilkowem biegła granica sucha na południe aż do wsi Gródka nad Narwią, przy ujściu Narewki, potem brzegiem zachodnim puszczy Białowieskiej, która już do województwa Brzesko-litewskiego należała. Sucha ta granica, okrążywszy podlaskie Kleszczele, dochodziła rzeki Nurca o milę powyżej Bociek i biegła znowu na południe w górę Nurca, a dalej suchym lądem aż do Niemirowa nad Bug i od Buga na południe aż pod Parczów, tak, że: Janów, Biała, Łomazy i Wisznice leżały w województwie Brzesko-litewskim, a Międzyrzec, Rossosz i Horodyszcze na Podlasiu. Ale był to wąski południowy cypel województwa Podlaskiego, bo od Parczowa i Wohynia, położonych w województwie Lubelskiem, zaczynała się już granica zachodnia Podlasia, najprzód z ziemią Łukowską, a od rzeki Liwca w pobliżu Siedlec, z Mazowszem.

szlachtaPo trzecim rozbiorze Polski większa część Podlasia, od Augustowa do rzeki Buga, dostała się Prusom, a mniejsza, na lewym brzegu Buga położona, Austryi. Gdy w Kongresówce roku 1815 utworzono ośm województw, a z tych jednemu nadano nazwę Podlaskiego, w skład tego weszła tylko część Podlasia, na lewym brzegu Buga leżąca, a obok niej włączono znaczne przestrzenie z Mazowsza, województwa Lubelskiego i Brzeskiego. Największa zaś część Podlasia odpadła od Litwy, a mianowicie do obwodu Białostockiego, a później do gubernii Grodzieńskiej. Tym sposobem w pojęciach ogółu pogmatwały się do reszty granice pierwotnego Podlasia, to jest województwa Podlaskiego z czasów Rzeczypospolitej z granicami nowego województwa Podlaskiego w Kongresówce, do którego tylko część dawnego województwa Podlaskiego została włączoną. Podlasie, to stare, pierwotne, znajduje się obecnie, po kawałku, aż w czterech guberniach. Najmniejsza jego część w gubernii Suwalskiej (Rajgród, Augustowo), nieco większa w Łomżyńskiej (powiat Mazowiecki), znacznie większa w gubernii Siedleckiej (Węgrów, Sokołów, Międzyrzec) i największa w gubernii Grodzieńskiej (Goniądz, Knyszyn, Białystok, Bielsk, Siemiatycze, Mielnik, Drohiczyn).

Gdy w roku 1569 powróciło Podlasie do korony, herb województwa Podlaskiego utworzono z dwóch herbów Polski i Litwy. Przedstawia on zatem dwie tarcze o polach czerwonych: na jednej orła białego bez korony, a na drugiej pogoń litewską. Senatorów większych posiadało województwo dwóch, to jest wojewodę i kasztelana podlaskich. Okazowania zbrojne pospolitego ruszenia odbywały się pod Drohiczynem, który uważano za stolicę województwa. Podlasie dzieliło się na trzy ziemie: Drohicką, Bielską i Mielnicką, które miały swoich podkomorzych i wszystkich zwykłych urzędników ziemskich. Każda z tych ziem obierała po dwóch posłów na sejmy, a całe województwo (kolejno ziemiami) dwóch deputatów na trybunał i komisarza do Radomia…

Ziemia Drohicka sejmikowała i sądy grodowe miała w Drohiczynie, ziemskie zaś także w Drohiczynie, które jednak z powodu wylewów Buga, dla okolic dalszych na lewym jego brzegu położonych, odbywały swoje kadencje w Miedzny, Sokołowie i Makobodach. Podczas roków, czyli kadencyj sądów ziemskich, sądy grodzkie odbywać się nie mogły, żeby jedna osoba nie była na dwa terminy narażona. Drohiczyn (po łacinie Drogiczynum) podlaski odróżnić należy od innego Drohiczyna, również położonego niegdyś nad Bugiem, ale w ziemi Chełmskiej, w którym Opizo, legat papieski, koronował roku 1246 Daniela, księcia kijowskiego i halickiego, na króla Rusi. Na prawym brzegu Buga w Drohiczynie podlaskim na stromej górze już za doby Piastów istniał gród warowny, w którym Konrad, ks. mazowiecki, osadził roku 1237 część zakonnych braci Dobrzyńskich, wzbraniającą się połączyć z Krzyżakami, i nadał im część ziemi podlaskiej między Bugiem i Nurcem „aż ku granicom Rusi” z obowiązkiem bronienia Mazowsza od napadów pogan. Ale Tatarzy zburzyli ten gród w roku 1241, a wtedy zajęła Podlasie Litwa. Drohiczyn posiadał trzy piękne kościoły i od roku 1661 szkoły jezuickie, które przeszły w roku 1774 do Pijarów.

szlachta
W Mielniku, (gdzie także w roku 1241 Tatarzy zburzyli położony na górze nadbużnej zamek mazowiecki), sejmikowała ziemia Mielnicka i odbywały swoje roki sądy ziemskie i grodzkie. Ziemia ta szeroka tylko na mil 2-3, ciągnęła się wąskim pasem mil kilkanaście przy zachodniej ścianie województwa Brzeskiego, z okolicy Bociek na północy aż pod Wohyń i Parczów lubelski na południu. Aleksander Jagiellończyk, Wielki książę Litewski, udając się w roku 1501 do Korony dla objęcia tronu polskiego, zatrzymał się w Mielniku, aby odbyć naradę z panami litewskimi, na której uchwalono Wielkie księstwo Litewskie połączyć w jedno nierozłączne ciało z Królestwem Polskiem i stanowić odtąd jeden naród, jednego mieć monarchę, wspólne obrady, przymierza i monetę, co wszystko pod przysięgą dotrzymania podpisami swymi umocnili panowie litewscy w Mielniku w sobotę, przed dniem świętego Szymona i Judy.

…Ziemia Bielska zachowała najwięcej dóbr królewskich i była z trzech ziem podlaskich największą, bo stanowiła północną połowę Podlasia z miastami i miasteczkami: Bielsk, Narew, Orla, Kleszczele, Boćki, Brańsk, Suraż, Białystok, Tykocin, Knyszyn, Goniądz, Choroszcz, Jasionówka, Rajgród i Augustowo. Starostwa: Knyszyńskie i Tykocińskie nad rzeką Biebrzą, Narwią i Supraślą były największemi na Podlasiu. W Knyszynie lubił przemieszkiwać Zygmunt August, i tu, przeniósłszy się z Warszawy dla zdrowia, zmarł w dniu 7. lipca 1572 roku. Król ten, na kilka dni przed śmiercią, uczynił starostą tykocińskim i wasilkowskim Łukasza Górnickiego, który był jego sekretarzem, a stał się głośnym pisarzem epoki zygmuntowskiej. Górnicki, pozostając do śmierci swojej (roku 1602) starostą tykocińskim, dzieła swoje pisał na Podlasiu w Lipnikach pod Tykocinem, gdzie mieszkał i umarł, w kościele zaś bernardyńskim, na wyspie narwianej, między zamkiem a miastem leżącej, pochowany został. Za Władysława IV Krzysztof Wiesiołowski, starosta tykociński i marszałek nadworny litewski, założył w Tykocinie dom przytułku dla inwalidów-rycerzy, który dotąd istnieje i jest jednym ze starszych tego rodzaju zakładów w Europie. W roku 1661 Rzeczpospolita, wynagradzając wojenne czyny Stefana Czarnieckiego, nadała mu i jego potomkom na wieczyste dziedzictwo starostwo Tykocińskie, a prawnuk Czarnieckiego, Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny, w sto lat później wzniósł na rynku tykocińskim piękny pomnik swojemu pradziadowi, który także dotąd istnieje, a wykonany był przez mieszkającego w Warszawie rzeźbiarza francuskiego Delaunay. Ciż Braniccy (herbu Gryf) założyli w Białym-stoku okazałą rezydencyę, wspaniałe ogrody i liczne mury, co dało powód do nazywania tego miasta „Wersalem podlaskim”.

W zaludnieniu województwa Podlaskiego uderza przedewszystkiem nadzwyczajna liczba drobnej, dziedzicznej szlachty mazowieckiej, która jednak nie rozsiadła się równomiernie w całem województwie, ale przedstawia pewne skupienia, odpowiednio do okoliczności, jakie towarzyszyły w wiekach średnich jej osiadaniu. Północną połowę województwa Podlaskiego stanowiła ziemia Bielska, ciągnąca się z południa od Brańska i Bociek nad Nurcem do Augustowa na północy. W ziemi tej spotykamy albo obszerne królewszczyzny, jak starostwo Knyszyńskie, Augustowskie, Narewskie, Bielskie, Brańskie, Rajgrodzkie, Kleszczelskie i darowane Stefanowi Czarnieckiemu Tykocińskie, albo niezmierne mnóstwo zagród szlacheckich w wioskach przeważnie niewielkich, ale gęsto rozsianych.
Do takich okolic szlacheckich należą przedewszystkiem położone między Tykocinem a Brańskiem i między Goniądzem a Knyszynem. Według spisu wsi i miast do poboru podymnego w roku 1676, ziemia Bielska posiadała pierwszych 885, drugich 12. Parafii łacińskich znajdowało się w niej około 35 i kilkanaście unickich. Ze spisu wszystkich dymów, dokonanego w roku 1775, widzimy, iż w ciągu lat stu, to jest do roku 1875, nie przybyła już wieś żadna, ani zmiana w ich nazwach. W powyższej liczbie wiosek podlaskich (z roku 1775) szlachta folwarczna, posiadająca włościan, miała dóbr 73, a w nich dymów dworskich i włościańskich 2841, szlachta zaś zagrodowa, zajmując w tej ziemi około 40 mil kwadratowych, posiadała na tej przestrzeni gospodarstw 6300 a w nich 8185 dymów. W tej liczbie 6300 fortun, było 5811 właścicieli takich, którzy posiadali tylko po jednym domu, uprawiali zatem ziemię własną ręką. Były takie parafie, (jak np. kobylińska koło Tykocina), gdzie w 600 gospodarstwach szlacheckich nie było ani jednego poddanego kmiecia. Tak znacznego stosunku wolnej ludności rolniczej podobno żaden inny naród w czasach poddaństwa nie posiadał. Z liczby 436 wsi ziemi Bielskiej, zamieszkałych wyłącznie przez zagrodową szlachtę, dostało się w granice dzisiejszej Kongresówki wsi 285, a do gubernii Grodzińskiej w powiat Białostocki i część Bielskiego 151.

Taryfa dymów ziemi Drohickiej, sporządzona w roku 1791, wykazuje 330 wsi, zamieszkałych przez zagonową szlachtę, tudzież około 20 wsi pośrednich, z których każda należała do kilku posiadaczy, mających zwykle po kilku kmieci i kilka dymów. W tych 330 wioskach znajdowało się dziedzictw szlacheckich jednodymowych czyli bezkmiecych 6149, razem zatem w ziemi Bielskiej i Drohickiej znajdowało się w XVIII wieku zagród dziedzicznych 12.449. Jeżeli przyjmiemy w obliczaniu ludności zasadę profesora Pawińskiego, że na jedno gospodarstwo kmiecia lub zagrodowca należy liczyć przeciętnie 11 dusz, to wypadnie, że w dwóch ziemiach powyższych pod koniec istnienia Rzeczypospolitej znajdowało się dziedzicznej ludności szlacheckiej samych tylko zagrodowców podlaskich około głów 137.000. Że zaś ogólna liczba takich wiosek w tych dwóch ziemiach wynosiła 766, wypada zatem przeciętnie na jedną wieś około 15 właścicieli i około 165 dusz ludności. Największa też liczba wiosek miała istotnie po kilkunastu właścicieli, niewielka liczba miała po kilku, a największa wieś ze wszystkich w ziemi Bielskiej, Popławy, liczyła 72 dziedziców, po większej części Popławskich, w ziemi zaś Drohickiej Szmurły miały 71, a Lipki 72 dziedziców, w znacznej części Szmurłów i Lipków.

W ziemi Mielnickiej, najmniejszej z trzech ziem podlaskich, prawie nie było drobnej szlachty, tak samo, jak na wschodnim krańcu ziemi Bielskiej pod puszczą Białowieską, to jest wogóle nie było jej prawie przy granicach Rusi litewskiej. Przyczyna tego była prosta. Gdy bowiem wyludnione napadami Jadźwingów i Litwy Podlasie zaczęło się w wieku XIV znowu zaludniać, to od granic Rusi napływali z południo-wschodu Rusini, a szlachta mazowiecka od zachodu z ziemi Nurskiej, Łomżyńskiej i Wiskiej. Wrodzona jej żądza do posiadania ziemi, (jak u Semitów do posiadania pieniędzy), czyniła z niej znakomity element kolonizacyjny. Nie upłynęły też dwa wieki (XIV i XV) a już się tak na Podlasiu rozrodziła, że tysiącami rozbiegała się stąd, szukać doli i ziemi na Rusi, Litwie i w Małopolsce (w XVI wieku), gdzie nieraz do wielkich fortun dochodziła. Na Podlasiu to i Mazowszu miały swoje pierwotne gniazda rodziny: Rzewuskich, Jabłonowskich, Kossakowskich, Gosiewskich, Poniatowskich, Pułaskich, Kuczyńskich, Godlewskich, Brzostowskich, Wojnów i setki innych”.

źr.Geografia historyczna ziem dawnej Polski

Szlachta drohicka przysiega wierność Koronie polskiej

Księga sądowa drohicka z r. 1569 t. 9316 f 605-640.


“Przyszedłszy na zamek drogicki do urzędu na akcie mianowany urodzony Jakub Pęnkowski od króla Jego Mości do powiatu drogickiego komisarz naznaczony, okazał listy króla Jego Mości, jeden za pieczęcią zatworzoną ku Jego Mci panu wojewodzie podlaskiemu a staroście drogickiemu etc. Panu Mikołajowi Kiszce, a w niebytności Jego Mci panu podstarościemu drogiekiemu należący, drugi uniwersał z otworzystą pieczęcią do wszech wobec stanów rycerskich narodu lachackiego w powiecie drogickim pisany, które okazawszy, żądał od podstarościego drogickiego, aby z rozkazania jego urzędu przez woźnych, zwłaszcza który ku wszyckiem stanom szlacheckiego rycerskiego narodu należał, tegoź dnia, ktory się trafił targowy, przez woźnych, którzy na ten czas na urzędziech starostwa drogickiego byli na rynku, był obwołany, jakoby o nim wiadomość wszystkiem stanom powiatu drogickiego doszła. Na co gdy byli od urzędu starościnego posłami woźnowie ziemscy szlachetni Jakub Miłkowski, Maciej Klepacki, Jaronim Kossek, Walenty Toczeski i woźny zamkowy Kristof i inszych wiele, i szedłszy na rynek, obwołanie tych listów króla Jego Mci uczynili, czego temi slowy doznawali: Iżechny list uniwersału ku wszem stanom szlacheckiem rycerstwa powiatu drogickiego narodów szlacheckich na dzień w tych liściech naznaczony być czynioną wedle roty w liściech opisanej Jego królewskiej Mości i Koronie Polskiej opowiedali pod [uszkodzenie tekstu w tem miejscu na półtora wiersza} … kiego karania w tychże liściech opisanej [uszkodzenie na jeden wiersz} … anie ich, tak jako przez nich jest uczynoine, z żądaniem tego to urodzonego Jakuba Pęnkowskiego tu do ksiąg zamkowych jest zapisane, a potem własność tegoż listu króla Jego Mości uniwersału zapotrzebowaniem urodzonego Jakuba Pęnkowskiego do słowa w słowo tujest zapisana:

(następuje uniwersał króla Zygmunta Augusta do Podlasia, naznaczający na j 14 maja 1569 termin do złożenia przysięgi jemu i Koronie polskiej

O których liściech wiadomość pewniejsza aby ku wszystkiem obywatelom powiatu drogickiego doszła, podane były kopje tegoż listu uniwersału temźe woźnem, aby one jeden do drugiego po parafiach rozsyłając, przy kościelech obwoływali i znaczniejszej szlachcie po domach ich oznajmiali, którzy potem woźnowie tego doznali, iż tak, jako jem bylo rozkazano czynili, to jest: szlachetni Trajan Dąbrowski, Maciej Wyszemierski, Piotr Szteląng, Maciej Zoch, Lenart Kasszma, Rafał, Paweł, Serafin Sikorski, Jurgi Komar Ksieżopolski, Lenart Wyszemierski, Andrzej Gałecki, Jakub Miłkowski, Stanislaw Łoza, Stanisław Czarnota, woźnowie ziemscy drogiccy. A potem, gdy przyszedl czas i dzień ku uczynieniu przysięgi wszyckiem stanom rycerskiego szlacheckiego narodu powiatu drogickiego w liściech króla Jego Mci naznaczony, sobotny przed niedzielą, to jest czwartynasty miesiqca maja, ten to urodzony Jakub Pękowski komisarz od krola Jego Mci ku przysłuchaniu jakowej przysięgi w liściech króla Jego Mci opisanej naznaczony i posłany we społek i z podstarościem drogickiem na akcie mianowanemu zasiadł i wszyckich, od soboty na każdy dzień aż do tego dnia spisując ich w regestr każdego z osobna, przysięgi wedle roty króla Jego Mci opisanej w lisciech, w te słowa, jako jest opisana, przesluchiwał, których imiona każdego z osobna tu w ten regestr takiem porzqdkiem, jako kto przyszedł są pisane”.

Szlachta podlaska w pigułce…

Lista prawie 400 nazwisk podlaskich gniazdowych rodów szlacheckich.

Kto wie? Może i Ty masz podlaskie korzenie?

Napisz do nas: indeksacja@projektpodlasie.pl


Ancuta Babiński Bagieński Bajkowski Bańkowski Białosuknia Bieleński Biernacki Biszewski Bloch Błoński Bogusz Boguszewski Bolesta Boratyński Borowski Borychowski Borzym Brodacki Bruszewski Brzeziński Brzozowski Brzózka Buczyński Budlewski Bujalski Bujno Bukowski Chechłowski Chibowski Chodorowski Choiński Chojnowski Chrabołowski Chrołowski Ciszewski Ciechanowiecki Czaczkowski Czajkowski Czapski Czarkowski Czarnocki Czarnowski Dankowski Dąbrowski Dłuski Dmowski Dobkowski Dobrogowski Domanowski Drągowski Drozdowski Dworakowski Dybowski Dziekoński Dzierżek Falkowski Faszczewski Frankowski Garbowski Gąssowski Gierałtowski Głuchowski Gnatowski Gołaszewski Gołębiewski Górka Górski Grądzki Grochowski Grodzki Grzybowski Grzymała Harbaszewski Hermanowski Horodyński Hryniewicki Idźkowski Jabłonowski Jabłoński Jakubowski Jamiołkowski Jaruzelski Jaszczołt Jaworowski Kaczyński Kadłubowski Kalicki Kalinowski Kamieński Kapica Karwowski Kierzkowski Kierznowski Kisieliński Klepacki Kleszczewski Kłopotowski Kłoskowski Koboska Kobylański Kobyliński Koc Koczerha Koćmier Koryciński Korzeniowski Kosieradzki Kosiński Kosk Kossowski Kostro Kożuchowski Krakówka Kramkowski Krasnodębski Krasowski Krassowski Kropiewnicki Krupicki Kruszewski Kryński Krzyżewski Księżopolski Kuczyński Kudelski Kukawski Kukowski Kulesza Kuligowski Kulikowski Kunat Kurzyna Lachowski Lenczewski Leszczyński Leśniewski Lipiński Lisiecki Lubowicki Łapiński Łazowski Łęczycki Łopieński Łopuski Łoza Łuczaj Łuniewski Łupiński Magnuszewski Makowski Maleszewski Malewski Malinowski Markowski Męczyński Mężeński Mieński Mierzwiński Milewski Miłkowski Mioduszewski Mistalewski Moczulski Moczydłowski Mogilnicki Mojkowski Moniuszko Mońko Morszkowski Morze Mościcki Mroczek Mystkowski Nagórka Nieciecki Niemierka Niemyjski Niewiadomski Niewiarowski Niwiński Noskowski Nowosielski Obniski Olędzki Olszański Olszewski Ołdakowski Osiński Osmólski Ostrowski Ożepowski Pacoski Paderewski Pajewski Papiński Papliński Paprocki Perkowski Pęza Pieczyski Piekutowski Pieńczykowski Pieńkowski Pierzchała Pietrzykowski Piętka Piotraszko Piotrowski Pisanka Piszczatowski Pluta Płonowski Płoński Pniewski Pobikrowski Podniesiński Pogorzelski Poletyło Poniatowski Popławski Poroski Porzeziński Prostyński Pruszyński Przesmycki Przestrzelski Przygodzki Puchalski Puchłowski Pułaski Putkowski Raciborski Raczyński Radliński Radulski Radziszewski Ratyński Rawa Remiszewski Reszka Rosochacki Roszkowski Rozbicki Rozwadowski Ruciński Rutkowski Rybałtowski Rydzewski Rytel Rząca Rzepny Rzepnicki Rzewuski Rzendzian Sakowski Sarnacki Sawicki Sernos Siekierka Sieklucki Sikorski Skibniewski Skłodowski Skolimowski Skorupka Skrzypkowski Skup’  Skwierczyński Smoniewski Smorczewski Smurło Sobolewski Sokołowski Soseński Spaliński Srzednicki Stański Stawiercy Stelągowski Strus Suchożebrski Stypułkowski Szankowski Szawłowski Szepietowski Szorc Szymanowski Szymborski Śliwowski Śnieciński Średziński Świerzbieński Święcki Świnarski Tarkowski Tchórznicki Terlikowski Toczyłowski Toczyski Tołwiński Topczewski Trębicki Truskolaski Truskowski Trzaska Trzciński Trzeszczkowski Twarowski Tworkowski Tyborowski Uszeński Uszyński Uziembło Warpechowski Wasilewski Wierciński Wierzbicki Wiński Wiszowaty Włodek Włostowski Wnorowski Wojeński Wojewódzki Wojno Wojtkowski Wroczeński Wróblewski Wrzosek Wyczółkowski Wygonowski Wyrozębski Wyrzykowski Wyszkowski Wyszomirski Wyszyński Zajkowski Zaleski Zarzecki Zawadzki Zdrodowski Zdrojkowski Zdzychowski Zemła Zieleznicki Zimnoch Złotkowski Znosko Zrzobek Żebrowski Żera v. Żero Żochowski Żółkowski

Rok 1580 – Podatek na prowadzenie wojny (parafia Dąbrowa Wielka)

„Rejestr własności szlachty parafii w Długiej Dąbrowie płacącej podatek,
na prowadzenie wojny z Rosją o Inflanty, zgodnie z ustawą Sejmu walnego 1580 roku”.

projektpodlasie
fot. umczyzew.pl 

Długa Dąmbrowa-Dworaki,

Ślachetny Jan Wdziełkuński z cześnikami swemi z Dworaków, dał z włók ziemskich 10, po groszy 15.

Ślachetny Zacharyasz Kamieński, dzierżawca plebanii dąbrowskiej, dał z Poświętnego, ze 2 ogrodników bezrolnych, po groszy 4.


Długa Dąbrowa-Łazy,

Ślachetny Jakub Trojan, woźny ziemski, z cześnikami swemi, dał z Łazów, z włók ziemskich 30, po groszy 15.


[Długa Dąbrowa-] Wilki, [Dąbrowa-] Biditky,

Ślachetny Szymon z Wilków, dał z cześnikami swemi, z włók ziemskich 16, po groszy 15.

Ślachetny Stanisław Dąbrowski, Jan woźny ziemski drogicki, dali z włók ziemskich 10, po groszy 15.


Długa Dąbrowa-Kamień,

Ślachetny Bartosz Kamieński z cześnikami swemi, dał z włók ziemskich 8, morgów 10, po groszy 15.

projektpodlasie

[Długa Dąbrowa-] Zabłotne,

Ślachetny Dąmbrowski Bartosz, z włók ziemskich 5, po groszy 15.

Ślachetny Jakub, Jan, Abram z cześnikami swemi, dali z włók ziemskich 10, po groszy 15.


[Długa] Dąbrowa-Moczidli,

Ślachetny Mikołaj, Piotr i Barbara z cześnikami swemi, z Moczydł Dąbrowy, dali z włók ziem. 18, po groszy 15.


[Długa Dąbrowa-] Gogolie,

Ślachetny Stanisław Gogoł z cześnikami swemi, dał z włók ziemskich 5, po groszy 15.

Ślachetny Matyasz i Sebastyan z cześnikami swemi, dali z włók ziemskich 12 i 1/2, po groszy 15.


Sweczko [i] Rosochate,

Ślachetny Jan i Bartosz Swęcki z cześnikami swemi, dali z włók 10, po groszy 15.

Ślachetny Jan Oleksi Bartoszów z cześnikami swemi, dali z włók ziemskich 5, po groszy 15.

Ślachetny Szczęsny Szwęcki, z Szwecka i Rosochatego i Długiej Dąmbrowy, dał z włók ziemskich 10, po groszy 15.

Ślachetny Jan, ]orga z Rosochatego, z cześnikami swemi, dał z włók ziemskich 5 i morgów 20, po groszy 15 z włóki.

Ślachetny Jan, przeszłego Piotra, z cześnikami swemi, dał z włók ziemskich 8, po groszy 15, z części Michajłowiąt.

Ślachetny Grzegorz przeszłego Jakuba, z cześnikami swemi, dał z włók 6 i morgów 10, po groszy 15.


Thibori Zochi,

Ślachetny Jan Żochowski, woźny ziemski drogicki, z cześnikami swemi, dał z włók ziemskich 15, po groszy 15.


Kaczino,

Ślachetny Hieronim Matysów, ]ózef Oleksy Stanisławów dali z cześnikami swemi z włók ziemskich 5, po groszy 15.

ŚlachetnyMichał i Brikczy Olkowscy i Jędrzej Kaczyńscy, dali z włók ziemskich 17, po groszy 15.


Misthalie,

Ślachetny Augustinus z bracią swą, dali z włók ziemskich 5, po groszy 15.


Trzeczini, Wiśniewo,

Urodzony Adam Oprsiany, dał z włók ziemskich 10, po groszy 15.
Ślachetny Andrzej, Jan niegdy Jerzego, dali z włók 6, po groszy 15.


[Długa] Dąbrowa-Kaski,

Ślachetny Jan Dąbrowski z bracią swoją z Kasków, dał z włók ziemskich 10, po groszy 15


Kamiąnka-Thibori,

Ślachetny Jarosz Jałbrzykowski komornik, dał z włóki osiadłej złoty 1

  • od ogrodników rolnych 3, po groszy 6.

  • od komornic 1, groszy 2.

  • z pół włóczka ziemskiego Salomońskiego, groszy 7, szelągów 4.

Ślachetny Walentinus Mościcki z Tiborów i Kamianki, Żuławy, Olszewa, Mistalów, Trzcianki, dał z włók osiadłych 4, po złotemu.

  • od ogrodników rolnych 10, po groszy 6.

  • od kół wodnych dorocznych 2, po groszy 12.


Trzanka Żuława, Tibori,

Ślachetny Salomon Jabłoński z cześnikami swemi z Tyborów-Trzanki, dał z włók ziemskich 5, po groszy 15.

Ślachetny Dawid z cześnikami swemi, Piotrowięty z Tyborów-Trzcianki, dali z włók ziemskich 5, po groszy 15.


Jezierna-Thibori,

Ślachetny Lubiewa, syn Janów, z cześnikami swemi, z włók ziemskich 5, po groszy 15.


Summa tej parochiej:

  • Włók osiadłych 5, po złotemu.

  • Włók ziemskich 2461/2,1/3, po groszy 15.

  • Ogrodników rolnych 13, po groszy 6.

  • Ogrodników bezrolnych 2, po groszy 4.

  • Kół wodnych dorocznych 2, po groszy 12.

  • Komornik 1, groszy 2.

Summa pieniędzy z tej parochiej złotych 132, groszy 4, szelągów 4.

źr.  Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego, dz: I, nr 47, str. 567 i następne.

Rozwój osadnictwa na pograniczu polsko – rusko – litewskim… cz.1

Jerzy Wiśniewski
„Rozwój osadnictwa na pograniczu polsko – rusko -litewskim od końca XIV do połowy XVII w.”

W dziejach osadnictwa ziem polskich niewątpliwie jeden z najciekawszych fragmentów stanowią dzieje zasiedlania ziem pogranicznych, gdzie zbliżały się do siebie narody polski, ruski i litewski. Charakteryzują je skomplikowane i różnorodne problemy etniczne i społeczne. Na ziemiach tych bowiem obok idącej z Mazowsza drobnej szlachty osiedlili się uciekinierzy z Prus i Jaćwieży, chłopi i bojarzy ruscy oraz luźni osadnicy litewscy. Najżywszy okres osiedlania się tych rozmaitych pod względem etnicznym i społecznym grup ludności przypada na końcowe lata wieku XIV poprzez wiek XV i XVI do połowy XVII. Dlatego też stal się on tematem niniejszego referatu.

szlachta podlaska

Dziejami osadnictwa części tego terenu zajmował się Wł. Smoleński, który dał niepełny, dość schematyczny – przy zastosowaniu metody progresywnej – rys dziejów osadnictwa Mazowsza Wschodniego za książąt mazowieckich. W podobny sposób przedstawił zarys dziejów osadnictwa w województwie podlaskim do końca XIV r w. A. Jabłonowski. Dzieje zasiedlania puszcz pogranicznych, przynależnych do woj. trockiego, nowogródzkiego i brzeskiego, nie zostały dotychczas opracowane. Jedynie piękna mapa zasiedlenia powiatu grodzieńskiego w XVI w. J. Jakubowskiego mimo pewnych drobnych luk przedstawia stan zasiedlenia części tych ziem w połowie tego wieku. W pewnym stopniu obraz rozwoju osadnictwa w XV i XVI w. w pow. brzeskim daje Alina Wawrzyńczykowa.

Wszystkie te prace nie dają jednak pełnego i właściwego obrazu dziejów zasiedlania. Zastosowana metoda progresywna nawet do pewnego stopnia – można powiedzieć – wypacza rzeczywisty obraz. Zakres terytorialny tematu wytyczają puszcze leżące na granicy terenów starego i trwałego osadnictwa: z jednej strony polsko-mazowieckiego (resztę stanowią puszcze Kurpiowska i Biała), z drugiej strony ruskiego (puszcze Białowieska, Ladzka, Błudowska, Knyszyńska i pas skolonizowanych puszcz ekonomii grodzieńskiej), między którymi rozciąga się przejściowy teren pogranicza. Od północy granicę stanowią puszcze na ziemiach pojaćwieskich, równocześnie zamykające zasięg osadnictwa polskiego i ruskiego. Od południa za granicę umownie przyjęto rzekę Bug. Ze względu na ograniczenie czasu przemówień, omówię tylko niektóre problemy części tego pogranicza.

Granice okresu wyraźnie wyodrębnia sam przebieg osadnictwa. Datę początkową stanowi koniec XIV w. (pocz. XV w.). Koniec wojen z Litwą, a następnie pokonanie Krzyżaków przynoszą tym ziemiom początek stałego i trwałego osadnictwa. Poprzednie ciągle walki o ziemie pograniczne między Mazowszem, Litwą, Krzyżakami a niegdyś Rusią i Jaćwieżą niszczyły grody i wsie, ziemie krócej lub dłużej były opustoszałe. Obecnie utrwaliła się władza polityczna i granice polityczne. Spokój przyniósł ze sobą utrwalenie osadnictwa. Dopiero od tego momentu można właściwie zaczynać dzieje stałego osadnictwa na wschodnim Mazowszu i Podlasiu.

Datę końcową tego okresu stanowią lata wojen szwedzkich. Stały i ciągły rozwój osadnictwa przerwał najazd szwedzki. Liczne przechody wojsk szwedzkich, polskich, tatarskich oraz łączące się z tym głody i epidemie dokonały wielkich spustoszeń. Zmniejszyło się znacznie zaludnienie, a niektóre okolice zupełnie się wyludniły. Szczególnie dotkliwe były zniszczenia dokonane przez sprzymierzonych z Polską Tatarów, którzy zniszczyli wiele wsi i uprowadzili w jasyr sporo ludności. Jeszcze w 1664 r. liczne wsie królewskie w województwie podlaskim stały pustką, a ich pola i miejsca spalonych domów zarosły (np. Woźna Wieś ‚przez ordę spalona i lud z niej zabrany’, wieś Znoski ‚włóki wszystkie chrostami zarosłe’ itd). Zniszczenia te spowodowały na sporych obszarach przerwy osadnicze, które w konsekwencji przyniosły zupełną wymianę ludności. Na miejsce starej, wymarłej, zabranej w jasyr czy zbiegłej ludności przyszła nowa. W rezultacie dało to również pewne przesunięcia etniczne i nawet zmiany społeczne (np. na miejsce drobnej szlachty przyszli chłopi).

chlopW tak zarysowanych ramach geograficznych i czasowych chcę się zająć przede wszystkim ustaleniem, jakie tereny zostały w tym okresie zasiedlone, jaka pod względem etnicznym i społecznym ludność je zamieszkała. Przy rekonstrukcji przebiegu zasiedlania pogranicza posłużyłem się dwiema metodami. Dla wieku XIV i XV ze względu na nieliczne źródła posługiwałem się retrogresją, wykorzystując jako punkt wyjścia sum z wieku XVI, odtworzony za pomocą licznych dla tego wieku źródeł (m. in. niektóre źródła z początków wieku XVI informowały czy mamy do czynienia ze starą, czy z nową wsią). Dzieje zasiedlenia w wieku XVI i XVII uwidaczniają się już przy zastosowaniu metody progresywnej. Źródła informują o czasie powstania wielu nowych wsi.

Podstawę źródłową badań stanowią wydane drukiem 2 księgi metryki mazowieckiej, popisy wojska z W. Ks. Lit. z lat 1528, 1565 i 1567, spis szlachty woj. podlaskiego, składającej przysięgę na wierność Koronie, rejestr poborowy z 1580 r., wydane drukiem i rękopiśmienne lustracje królewszczyzn z XVI i XVII w. inwentarze dóbr królewskich z XVI i XVII w, wywody szlachectwa z Podlasia z XV i XVI w) ponadto w części wykorzystałem rękopiśmienne odpisy z ksiąg sądowych Ignacego Kapicy – Milewskiego i wydany drukiem zbiór regestów w jego Herbarzu, odpisy metryki litewskiej z XVI w. 14, kopiariusz dokumentów diecezji wileńskiej i wizytacje tejże diecezji, akta parafialne w Archiwum Diecezjalnym w Łomży i Płocku oraz inne źródła drobniejsze.

Źródła te dostarczają masę wiadomości o istniejących miejscowościach. Nastręczają one jednak wiele trudności. Najwięcej ich przysparza identyfikacja miejscowości. Sporo jest bowiem miejscowości o identycznych nazwach. Dotyczy to dość licznych nazw odrzecznych i wsi drobnoszlacheckich. Wiele z nich w ciągu wieków zmieniło swe nazwy, zastępując nazwę odrzeczną zupełnie inną (np. nad rzeką Brzozówką były 2 miejscowości o nazwie Brzozowa; jedna z nich dziś zwie się Karpowicze), przy ośrodkach dóbr dopiero przez ustalenie właścicieli w XVII w.) cofając się wstecz) można stwierdzić, do jakiej miejscowości odnosi się materiał źródłowy.

O wiele gorzej jest ze wsiami drobnoszlacheckimi. Najczęściej niepokonaną trudność stanowi identyfikacja nazw typu Kołakowszczyzna, Dawidowizna. Były to nazwy pojedynczych dworów, niedużych osad, a nawet włók, które przez scalenie w większe wsie lub własności uległy zapomnieniu. Do wyjątków należy wiadomość w dokumencie dla drobnej szlachty Świerzbieńskich, że ich wieś Świerzbienie powstała z Kudieikowczyny, Maksimowczyny, Dobiejkowczyny i Pietkowczyny, lub że w skład Mikicina weszła Cieszkowszczyna. Czasami bywało odwrotnie, gdy np. Czechowszczyzna (dziś Czechowizna) zastąpiła dawną nazwę Strzeżewo. Tylko niektóre z tych nazw przetrwały do dziś jako nazwy osobnych osad.

Szczególnie trudna jest identyfikacja miejscowości z rejestrów poborowych, które ze względu na szachownicę własnościową między wsiami drobnoszlacheckimi podają wiele wsi szlacheckich łącznie. Nie zawsze wiadomo, czy dany zapis dotyczy jednej wsi, mającej kilka nazw, czy kilku wsi. Poniżej podaję jako przykład dane z rejestru W roku 1580. Pomiany Selistowo Solniki Pomiany Thoczyłowo Ssymany Pomiany Selistowka Grabowo Kamionka Pomiany Łabęthnik Solnik Dzięcziołowo Tharuse Maximowizna Swierz Bienski. Dopiero inne materiały źródłowe i bliższe zbadanie dziejów każdej wsi wyjaśniają, że powyższe nazwy należy czytać:

Pomiany-Solistowo i grunta zwane Solniki
Pomiany i Toczyłowo
Szymany i Pomiany – Solistowo
Grabowo i Kamionka
Pomiany, Łabętnik i grunta Solniki
Dzięciołowo należące do Tarusów
Maksimowizna należąca do Świerzbieńskich ( = Świerzbienie).
Oczywiście, danych o ilości włók w każdej z tych wsi z tego rejestru nie uzyskamy, gdyż grunty są przemieszane między kilka wsi. Można najwyżej powiedzieć, ile razem z tych kilku wsi zapłacono poboru.

magnatSporo miejscowości kryje się w źródłach bez nazw, Niektóre źródła, zwłaszcza dla terenów powiatu grodzieńskiego, podają tylko nazwę ośrodka dóbr (np. Zabłudów, Gródek, Sidra itd.). Wsi należących do tych dóbr bardzo często w ogóle nie wymieniają. Czasami dopiero źródlo innego pochodzenia wykaże, jakie tam były wsie. Np. nad Biebrzą w XVI w. powstały dobra Krasnybór, należące do Chreptowiczów. Żadne źródło nie podawało, jakie wsie były w tych dobrach. Dopiero dokument kościelny, akt fundacji parafii w Krasnymborze w 1598 r., wystawiony przez właściciela dóbr Adama Iwanowicza Chreptowicza, podkomorzego nowogrodzkiego, Z żoną Anną Chlebowicz – Komajewską wymienia wsie: Przekop, Jesionowo, Krasnoborki, Kamień, Kunicha, Cisowo, Lebiedzin, wieś plebańską Osinki oraz osady bojarów Dyla, Iwana Jakacza, Andrzeja i Fiedora Wilanowicza.

Również pod włókami wójtowskimi, szpitalnymi, kościelnymi, młynarskimi kryją się nieraz osobne wsie. Bliższe zbadanie wsi Kalinówka okazało, że pod ogólną nazwą Kalinówka kryją się wsie: wieś chłopów królewskich – Kalinówka Królewska, wieś poddanych wójta – Wójtowce, folwark i ogrodnicy folwarczni należący do wójta – Ogrodniki, wioseczka plebana kalinowskiego – Kalinówka Kościelna. Te trzy ostatnie wsie (Kalinówka Szlachecka czyli Wójtowce, folwark Kalinówka czyli później wieś Ogrodniki i Kalinówka Kościelna) należały do dóbr szlacheckich a pierwsza do królewskich. We wsi Hredele pod Bielskiem pod włókami szpitala unickiego z Bielska kryje się wioseczka Szpitale. Włóki wójtowskie w Zabielu to dziś wieś Karpowicze, włóki wójta Łukasza w Dobrzyniewie to Jurowce, włóki wójta Waśki w Dobrzyniewie to nie zidentyfikowane Waśkowce, włóki lenieckie w Dobrzyniewie to Leńcze, folw. Dobrzyniewo to Ogrodniki, folw. i wieś plebana to Dobrzyniewo Kościelne.

Wiele rzekomo zaginionych dawnych osad folwarcznych, kryje się pod nazwami wsi Ogrodniki lub nowymi z XIX w., gdy była moda nadawania folwarkom nazwy od imion czy nazwisk właścicieli. Nie można również mieszać osady folwarcznej z wsią chłopską w przypadku gdy mają jednakową nazwę. Jeżeli folwark ma osobno wydzielone grunta o własnych granicach i jego zabudowania leżą osobno (nieraz w odległości paru kilometrów) od wsi chłopskiej – to są to wówczas osobne miejscowości i tak je należy zaznaczać na mapach. Np. folwark Knyszyn mimo identyczności nazwy nie może być utożsamiany z miastem Knyszynem i oznaczany na mapie jednym znakiem graficznym z miastem.

Nasuwa się więc wniosek, że podobne zjawisko może występować i na innych terenach. Powinni to wziąć pod uwagę historycy zajmujący się osadnictwem w innych częściach Polski. Wiele wsi rzekomo nowych, pojawiających się dopiero w XIX w., mogło już wcześniej egzystować. W każdym przypadku należy rzecz zbadać i szukać potwierdzenia w innych źródłach.

Nie potrafię jeszcze dziś powiedzieć, czy niżej przytoczony przykład kryje kilka wsi, czy jedną. W popisie ziemian z 1528 r. pod wsią Kobylino są wymienieni: Jakub Wik, Kilijan Piniażkowicz, Marko Piniażkowicz, Wojtko Liszcz, Woytko Grocki Nacziti, Liatko, Szczepan Mikołaiewyicz, Rafał Borim, Stanislaw Worobey, Brat ieho i Mikolay. Dziś są tam m. in. wsie: Kobylino Latki, Kobylino Pieniążki, Kobylino Borzymy. Chyba wtedy była to jedna wieś, ale która ?

Niektóre miejscowości kryją się pod nazwiskami osób występujących w źródłach. Często w źródłach występują tylko sami właściciele lub drobna szlachta bez podania wsi. Ponieważ dotyczy to przeważnie nazw wsi identycznych z nazwiskiem rodu, więc bez wątpliwości można ustalić, o jaką wieś chodzi. Na przykład pierwsze pojawienie się Tomasza Kukowskiego oznacza pierwszą wzmiankę o wsi Kukowo itp. Dodatkową trudność przy identyfikacji przekazów stanowią złe odczyty nazw w wydanych drukiem źródłach. Baranowski odczytał Cieluk, Ciołek, Meszka, a powinno być Kołak, Żrobek, Reszka. Jak widzimy, są to duże różnice, które – gdyby nie było innych możliwości skontrolowania odczytu – uniemożliwiłyby wykorzystanie przekazu Baranowskiego. Są to nieraz pierwsze wzmianki o istnieniu miejscowości. Czasami wydawcy ze źle odczytanego i zrozumianego tekstu robili nazwę nie istniejącej miejscowości. Jabłonowski ze słowa „przezyski” (termin finansowy) zrobił wieś Przezyski. Dopiero po pokonaniu tych i innych licznych, niewątpliwie liczniejszych niż na innych terenach, trudności identyfikacyjnych można przystąpić do odtwarzania stanu zasiedlenia.